O borówce amerykańskiej
Borówka amerykańska (Vaccinium corymbosum), nazywana także borówką wysoką, to wieloletni krzew z rodzaju Vaccinium. W ogrodach uprawia się ją dla owoców, ale pełni też dekoracyjną rolę w okresie kwitnienia i jesiennego przebarwiania liści.
Systematyka
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Podkrólestwo | rośliny zielone |
| Nadgromada | rośliny telomowe |
| Gromada | rośliny naczyniowe |
| Podgromada | rośliny nasienne |
| Nadklasa | okrytonasienne |
| Klasa | Magnoliopsida |
| Nadrząd | astropodobne |
| Rząd | wrzosowce |
| Rodzina | wrzosowate |
| Rodzaj | borówka |
| Gatunek | borówka wysoka |
Skąd pochodzi borówka wysoka?
Borówka wysoka pochodzi z Ameryki Północnej. Jej dzikie formy występowały przede wszystkim we wschodniej części kontynentu – od chłodniejszych rejonów Kanady i północnych Stanów Zjednoczonych aż po obszary położone na południu. Rosły zwykle w miejscach o kwaśnym podłożu: na obrzeżach mokradeł, w wilgotnych lasach, na torfowiskach oraz terenach przyleśnych.
Historia
Przez długi czas borówki zbierano przede wszystkim z naturalnych stanowisk. Próby przenoszenia dzikich krzewów do ogrodów często kończyły się niepowodzeniem, ponieważ nie rozumiano jeszcze ich szczególnych wymagań glebowych.
Przełom nastąpił na początku XX wieku. Amerykański botanik Frederick V. Coville prowadził doświadczenia nad borówkami i wykazał, że wymagają one kwaśnego, wilgotnego, ale przepuszczalnego podłoża. Zaczął też wybierać dzikie rośliny o dużych i smacznych owocach, które mogły posłużyć do dalszej hodowli.
Dzięki znajomości miejscowych terenów oraz pomocy zbieraczy wyszukiwano dzikie krzewy o szczególnie wartościowych cechach. Najlepsze rośliny rozmnażano i krzyżowano, uzyskując pierwsze odmiany przeznaczone do regularnej uprawy.
W 1916 roku zebrano pierwszy komercyjny plon uprawnej borówki wysokiej.
Z czasem powstawały kolejne odmiany różniące się terminem dojrzewania, wielkością owoców, odpornością na mróz oraz przydatnością do różnych warunków klimatycznych.
Borówka wysoka trafiła następnie do Europy i innych części świata. Obecnie jest uprawiana zarówno na dużych plantacjach, jak i w ogrodach przydomowych.
Budowa
Borówka wysoka jest wieloletnim krzewem liściastym. Jej część nadziemną tworzą pędy różnego wieku, liście, pąki, kwiaty i owoce, natomiast pod powierzchnią gleby rozwija się delikatny, płytki system korzeniowy. Poszczególne części rośliny są ze sobą ściśle powiązane: stan korzeni wpływa na wzrost pędów, a liczba dobrze rozwiniętych pąków kwiatowych decyduje o późniejszym owocowaniu.
System korzeniowy
Korzenie borówki są drobne, włókniste i rozmieszczone głównie w górnej warstwie gleby. Większe korzenie stabilizują krzew oraz przewodzą wodę i składniki pokarmowe, natomiast najcieńsze korzenie odpowiadają przede wszystkim za ich pobieranie z podłoża.
Duża część aktywnych korzeni znajduje się blisko podstawy rośliny i stosunkowo płytko pod powierzchnią ziemi. Z tego powodu borówka szybko reaguje na przesuszenie, przegrzanie podłoża oraz uszkodzenia powstające podczas głębokiego spulchniania gleby.
Pędy i korona
Pędy borówki wyrastają z podstawy krzewu oraz ze starszych części rośliny. Najmłodsze są zwykle gładkie i elastyczne, natomiast z upływem czasu drewnieją, grubieją i tworzą szkielet krzewu.
Na pędach jednorocznych rozwijają się boczne odgałęzienia, liście i pąki. Silne młode pędy odpowiadają za odnawianie krzewu i jego dalszy wzrost. Starsze gałęzie mogą nadal owocować, jednak z czasem wydają mniej nowych przyrostów i słabiej doświetlają wnętrze rośliny. Dlatego dojrzałe krzewy wymagają okresowego usuwania najstarszych, uszkodzonych lub nadmiernie zagęszczających pędów.
Wzrost pędów nie zawsze przebiega równomiernie przez cały sezon. Roślina może wytwarzać kilka kolejnych fal przyrostu. Pod koniec lata wzrost powinien stopniowo zwalniać, aby pędy mogły dojrzeć, a roślina rozpoczęła przygotowanie do zimowego spoczynku.
Liście
Liście borówki są pojedyncze, najczęściej eliptyczne lub jajowate, osadzone skrętolegle na pędach. Wiosną i latem mają barwę zieloną, a jesienią często przebarwiają się na odcienie czerwieni, pomarańczu i purpury.
Zmiana barwy liści w czasie sezonu może być naturalna, ale przedwczesne czerwienienie lub żółknięcie może świadczyć o niedoborach, niewłaściwym odczynie gleby, przesuszeniu albo problemach z korzeniami.
Kwiaty
Kwiaty borówki mają charakterystyczny dzwonkowaty kształt. Najczęściej są białe, kremowe lub lekko różowe i zebrane po kilka w niewielkie grona.
Pojawiają się wiosną na pędach wykształconych w poprzednim roku. Ich budowa utrudnia swobodny dostęp do pyłku, dlatego ważną rolę w zapylaniu odgrywają owady, szczególnie trzmiele i pszczoły. Po skutecznym zapyleniu dolna część kwiatu stopniowo przekształca się w owoc.
Kwiaty są stosunkowo wrażliwe na wiosenne przymrozki. Uszkodzenie otwartych kwiatów lub młodych zawiązków może wyraźnie zmniejszyć późniejszy plon.
Owoce
Owocem borówki jest jagoda rozwijająca się w miejscu zapylonego kwiatu. Początkowo jest mała i zielona, później zwiększa swoją objętość, zmienia barwę i stopniowo dojrzewa.
Owoce zebrane są w grona, ale nie zawsze dojrzewają jednocześnie. Nawet na jednej gałązce mogą znajdować się jednocześnie owoce zielone, częściowo wybarwione i całkowicie dojrzałe. Z tego powodu zbiór prowadzi się zwykle w kilku terminach.
Na powierzchni dojrzałych owoców widoczny jest jasny, matowy nalot woskowy. Stanowi on naturalną warstwę ochronną, która ogranicza parowanie wody i częściowo zabezpiecza skórkę przed uszkodzeniami. Nalot łatwo ściera się podczas dotykania, dlatego owoce wielokrotnie przekładane stają się bardziej błyszczące i ciemniejsze.
Charakterystyka rośliny
| Cecha | Opis |
|---|---|
| Typ rośliny | wieloletni krzew owocowy |
| Wysokość | zależnie od odmiany zwykle około 1–2 m |
| Kwitnienie | wiosną; kwiaty białe lub lekko różowe |
| Owocowanie | od początku lata do jesieni, zależnie od odmiany |
| Najważniejsze wymaganie | kwaśna, przepuszczalna i wilgotna gleba |
Czym różni się od jagody leśnej?
W potocznym języku nazwy bywają stosowane zamiennie. Borówka wysoka tworzy jednak znacznie większe krzewy, ma większe owoce i jest typową rośliną sadowniczą. Jagoda leśna rośnie nisko w runie leśnym i ma ciemniejszy miąższ.
W uprawie ogrodowej najważniejsze są kwaśne podłoże, stała wilgotność, słoneczne stanowisko oraz ściółka chroniąca płytki system korzeniowy.
